dream machine/hayal makinası brion gysin

brion-gysin

Hazırlayan: Şenol Erdoğan

O vakitler çok daha değerli olan bu kitapçığı 2007 yılında basma fırsatım olmuştu. Tüm genç kardeşlerime: tertemiz bir kalple, yaratıcılıkları ile var edecekleri bir geleceğe koşmaları dileğime. “papağan”ları  ve “kene”leri öldürün!

                                                                                                  

Amerikalı ressam, yazar, simyacı, araştırmacı, müzisyen, kaşif vs. İsveçli bir babanın ve Kanadalı bir annenin oğlu. 1934’den itibaren sıkça görüştüğü sürrealist grubunun varolduğu Paris’te konaklıyor. Homoseksüelliğin kolektif bir sergi fırsatı olduğunu söylemesi üzerine, Homofobik Breton onu şiddetle gruptan atıyor.

Savaş boyunca New York’taydı, bu süreçte kendisini resme ve tarihe adadı, Oncle Tom’un biyografisini ve Kanada’daki baskının hikayesini yazdı. Fulbright burslarından birini alarak Fransa’ya gitti.

Paul Bowles ile Fas’a göçtü. O zamanlar “Les Mille et Unes Nuits” adlı bir restoranın açıldığı Tanca’da, Jajouka müzisyenleriyle birlikte kalmaya ve bu müziği öğrenmeye karar verdiler.

Paris’te bulunduğu 1959 yılında William S.Burroughs ile tanıştı. Edebi birlikteliklerine Beat Hotel ile başladılar. Bu süreçten sonra zaten B.G bir beat generation karakterine dönüştü. Ian Sommerville ile birlikte yaptıkları Hayal Makinesine bir nokta koyan Gysin; yarattığı cut-up tekniğinin edebi eserlerde kullanılabileceğini ortaya çıkartmakla beraber bunun üzerinde oldukça fazla sayıda permütasyonlar denedi. Ki bunun en iyi yansımasını W.S.Burroughs’un cut-up metodunu kullanarak oluşturduğu eserlerinde görebiliriz.

“The Process”i yazmak için 1965-68 arasında Tanca’ya kapandı. 1970-73 arasında da “The Naked Lunch”ın senaryosunu yazdı ve ikinci romanı olan “Beat Museum -Bardo Hotel”i Paris’e dönüp yazmaya başladı.

Edebi eserine paralel olarak Brion Gysin resimsel arayışlarına da devam etti. Sürrealistlerle olan kötü macerasından sonra serigrafik gökyüzü resimleri yapma çalışmalarını sürdürdü.

1943’te Japonca öğrenen Gysin hattatlık sanatını keşfetti ve Fas’ta kullanılan Arapçayı yazmayı öğrenmeye başladı. Bundan sonra da bu iki farklı tarzın harflerini ve resmini birleştirdi. Gysin, bunları batılı boşluğu reddeden hattatsal tualler üzerinde yapmayı planlayacaktı.

Tanca’da William Burroughs tarafından sunulan kişisel bir sergi açtı. Brion Gysin’ın Arap yazısının yataylığı ve Japon yazısının dikeyliğiyle birleştirilmiş parmaklıkları kendi yazınında ve William Burroughs’unkilere, The Third Mind”da da olduğu gibi sık sık destek sağlıyordu.

80’lerde, kendisini müziğe ve resme adayan Gysin, Şilili bir ressamın oğlu olan Ramuntcho Matta ile birlikte birçok kayıt yaptı. 1982’de Londra’da kendisi için düzenlenen ve 4 gece süren Final Akademisi’ne katıldı.

16 Haziran 1986’da, Paris’teki odasında, akciğer kanserinden öldü. Hala yayınlanmakta olan eserlerini Fransa Vakfı’na, ses arşivini de Ramuntcho Matta’ya bıraktı.

Hep otel odalarında ya da arkadaşlarının odalarında yaşadı, odaları ve kokaini severdi, öyle de öldü.

aldous huxley diyor kiª

 

 “…bir genelleme riskini göze alarak diyebiliriz ki, aklın öte bölgesinde karşılaşılmış yoğun belirginlikte içten parlayan nesnelerin doğa ve sanat eserlerindeki temsilcileri kısmen ve azaltılmış biçimde de olsa görsel deneyimi sunabilirler. Bu noktada bir hipnotist bize şunu anımsatacaktır; parlak bir nesneye dikkatle bakması istenen bir hasta transa geçebilir ve eğer transa geçerse veya sadece derin düşünceye dalarsa içindeki görüntüleri ve dışındaki değişmiş dünyayı oldukça iyi görebilir.

Ama tam olarak nasıl v e parlak bir nesnenin görüntüsü niye bir trans veya derin düşünme hali meydana getiriyor? Bu, Victorianların vurguladıkları gibi, genel sinir yorgunluğuyla sonuçlanan basit bir göz zorlaması mı? yoksa olayı sadece psikolojik terimlerle mi açıklamalıyız, monoideizm noktasına zorlanan ve kişilik çözülmesine varan konsantrasyon?

Ama bir üçüncü olasılık da var. Parlak nesneler bilinç altımıza aklın öteki bölgesindeki gördüklerini anımsatabilir ve bu Öte Dünyadaki hayatın çapraşık imajları o kadar mutlu edicidir ki, bu dünyaya daha az dikkat etmeye başlarız ve böylelikle bilinçsizce sürekli biçimle olan bir şeyi bilinçle yaşar bir hale gelebiliriz. O zaman görürüz ki, doğadaki belli sahneler, belli sınıf nesneler, belli maddeler kişinin aklını öteki bölgeye göndermeye, her gün ki Buradan çıkıp Öteki Hayal Dünyasına nakletme gücüne sahiptir. Benzer biçimde, sanat alanında, belli eserler, hatta belli sınıf eserlerde de aynı gönderme gücü bildirilmiştir. Bu hayal-oluşturan eserler hayal-oluşturan malzemelere de uygulanabilir, örneğin cam, metal, mücevher veya mücevher taklitleri. Diğer durumlarda güçleri özel bir dışavurumcu yolla bir nakil sahnesi veya nesnesi olabilmeleri gerçeğine bağlıdır…”

“…Aşinalık kayıtsızlığı doğurur. Parlak saf renkleri artık doğal nakledici bulamayacak kadar çok gördük. Ve burada şunu da belirtebiliriz: Bize en iyi şeylerden çok fazla verebilen eğlendirici kapasite nedeniyle modern teknoloji geleneksel hayal-sunan malzemeleri değersizleştirme eğilimindedir. Örneğin bir kentin aydınlatılması, bu bir zamanlar ender bir olaydı, zaferler ve ulusal bayramlar, azizlerin kutsanması ve kralların taç giymesinde yapılırdı. Ama şimdi her gece öyle ve cin, sigara ve diş macunlarının erdemlerini kutlamakta kullanılıyor.

Elli yıl önce Londra’da elektrikli gökyüzü işaretleri bir yenilikti ve bunlar o kadar enderdi ki sisli karanlığın içinden “kuyudaki büyük mücevherler” gibi parlardı. Thames Nehrinde ve eski Shot kulesinin üstünde altın ve yakut harflerin büyülü bir güzelliği vardı, bir peri oyunu. Bugün periler gitti. Neon her yerde ve her yerde olduğu için de bizi hiç etkilemiyor, belki bize ilkel gece için nostaljik hasret çektirmesi dışında.

Sadece projektörle aydınlatma, yağ ve mum çağında, hatta gaz ve karbon tel çağında sınırsız karanlıkta parlak adadan yayılan o dünyevi olmayan belirginliği yeniden fark ediyoruz. Projektör ışıkları altında Paris’in Notre Dam’ı ve Roman Forum kişinin zihnini Öteki Dünyaya doğru yönlendirme gücü olan görsel nesnelerdir.

Modern teknoloji perili lambalar ve saf, parlak renler üzerindeki değersizleştirici etkisini cam ve cilalı madenden de gösterdi. Patmoslu John ve çağdaşları için cam duvarlar sadece Yeni Kudüs’te vardı. Bugün bunlar her çağdaş iş merkezi ve bungalovun bir özelliği. Ve bu cam bolluğu krom, nikel, paslanmaz çelik, alüminyum ve eski yeni madenlerin bir sürü alışımı izliyor: Metal yüzeyler banyoda bize göz kırpıyor, mutfak lavabosunda parlıyor, araba ve trenlerde ışıltılar saçarak ülkeyi katediyor…”

“…Görsel deneyime yol açan…” etkili yollardan biri de “…elektronik flaş…” dır.

“…Elektronik flaşın ritmik parlayan flaşı optik sinirler aracılığıyla beyin faaliyetinin elektrik bildirilerini doğrudan etkiler görünüyor.

Bir elektronik flaşın önünde gözleri kapalı oturmak oldukça ilginç ve eğlendirici bir deneyim. Flaş açıldıktan bir süre sonra, en parlak renkli şekiller kendilerini göstermeye başlıyor. Bu şekiller statik değil, durmadan değişiyor. Bu şekillerdeki hakim renk flaşın gücüme bağlı. Flaş saniyede an ile on dört- on beş kez parlıyorsa, şekillerdeki hakim renk turuncu ve kırmızı. Flaş hızı saniyede on beşi geçince yeşil ve mavi görünüyor. On sekiz ve ya on dokuzdan sonra şekiller beyaz ve gri renk alıyor. Elektronik flaş ışığında bu şekilleri görme nedenimizse bilinmiyor. En belirgin açıklama, iki ve ya daha fazla ritmin birbirine karışması olabilir, flaşın ritmiyle beynin elektrik faaliyetinin çeşitli ritmleri. Bu karışma, görme merkezi ve optik sinirler tarafında, zihnin renkli hareketli şekil olarak bilincine varacağı bir şeye dönüştürülüyor olabilir. Açıklaması çok daha zor bir gerçekse, bağımsız birkaç deneycinin de gözlemlediği gibi, elektronik flaş, meskalin ya da Liserjik asidin sunduğu görünümleri zenginleştirip yoğunlaştırıyor. İşte bu tabip arkadaşımın bana ilettiği bir vaka: “Liserjik Asit almıştı ve gözleri kapalıyken sadece renkli hareketli şekiller görüyordu. Sonra bir elektronik flaş önüne oturdu. Flaş açıldı ve hemen soyut geometri, arkadaşımın tanımıyla sonsuz güzellikteki “Japon manzaraları”na dönüştü. Ama nasıl olurda iki ritmin karışığı deneğin şimdiye kadar gördüğü hiçbir şeye benzemeyen canlı hareketli Japon manzarası olarak yorumlanabilecek bir elektrik etki düzenlemesi üretebilir, ebedi ışık ve renkle kaplanıp edebi belirginlikle yüklenerek mi?

Bu sır daha geniş, daha ayrıntılı bir sırrın sadece özel bir parçası; görsel deneyimle hücre, kimya ve elektrik düzeyleri arasındaki ilişkilerin doğası. Çok ince bir elektrodla beynin belli bölgelerine dokunarak Penfield, bazı geçmiş deneyimlerle ilgili uzun bir anı zincirinin anımsanmasını sağlayabilmişti. Bu anımsama her algılanabilir ayrıntının sadece kesinliği şeklinde değil, aynı zamanda olaylar cereyan ettiğinde neden oldukları duyuların tekrar yaşanması da söz konusu. Lokal anestezi uygulanan hasta kendini aynı anda iki yer ve zamanda buluyor; şimdi ameliyathanede, geçmişte yüzlerce mil ve binlerce gün geride çocukluğunun geçtiği evde. İnsan merak ediyor, beyninde öyle bir yer var mı acaba; dokunan bir elektrod oradan Blake’in Meleklerini, Weir Mitchell’in kendinden dönüşümlü, canlı mücevherlerle süslü Gotik kulesini ve ya arkadaşımın anlatılamaz güzellikteki Japon manzaralarını çıkarsın? Ve eğer, benim de inandığım gibi, görsel deneyimler bilincimize Özgür Aklın sonsuzluğunda “oradan” bir yerden geliyorsa, alan ve yayan beyin bunun için ne tür bir nörolojik tarz yaratıyor? Ve görüntü bittiğinde bu özel tarza ne oluyor? Niçin bütün hayalciler değişim deneylerini, özgün biçim ve yoğunluğunu belli belirsiz derecede temsil edecek biçimde bile anımsamanın olanaksızlığı üzerinde ısrar ediyorlar? Ne kadar çok soru ne kadar az yanıt!”

“Hayale benzeyen çalışmalar ve hayal sunan araçlar güzel sanatlardan daha çok halk eğlencelerinde önemli bir rol oynadı. Havaifişekler, gösteriler, teatral oyunlar(bunlar esastan hayali sanatlar). Ne yazık ki bunlar, ilk şaheserlerini sadece okuyabildiğimiz geçici sanatlar. Bütün o Roma zaferlerinden, ortaçağ turnuvalarından, Jakoben maskelerinden, devlet ilanları ve taç giymelerden, kraliyet evlilikleri ve vakur boyun vurmalardan, azizlik mertebesine yükseliş ve Papa cenaze törenlerinden geriye hiç bir şey kalmamış. Bu tür muhteşemlikler için dilenecek en önemli şey “kitap sayfalarında bir gün daha” yaşayabilmeleri.

Bu popüler hayali sanatların ilginç bir özelliği de çağdaş teknolojiye yakından bağımlı olmamaları…”

…“ Son iki yüz yıl boyunca yapay ışıklandırma teknolojisi olağan üstü gelişme gösterdi ve bu gelişme tören ve yakından ilgili teatral sanatların etkinliğine çok büyük katkılarda bulundu. İlk önemli gelişme on sekizinci yüzyılda yapıldı, eski mumyağı ve ince mumların yerine şekilli ispermeçet mumlar yapıldı. Sonra Argand’ın tüplü fitili keşfi geldi… 1825’de Thomas Drummond bir oksijen-hidrojen veya oksijen-kömür gazı aleviyle kireci akkor haline getirmenin pratik bir yolunu buldu…

…Bu keşiflerin törenler ve teatral gösteriler üzerindeki etkisi çok derindi.  İlk zamanlarda sivil ve dinsel seremoniler sadece gündüz (ve günler çoğu zaman bulutluydu) veya güneş battıktan sonra sisli lambaların ya da zayıf mumların titrek ışığında yapılırdı. Argan ve Durummond gaz, kireçışığı ve kırk yıl sonra elektrik gecenin sınırsız kaosundan içinde metal ve mücevherlerin parladığı, kadife ve brokarların doğal belirginlik denilebilecek derecede yoğunlaştığı zengin ada evrenler yarattı. Antik gösterilerin son örneği yirminci yüzyıl ışıklandırmasıyla daha yüksek bir büyü gücüne eriştirilmiş bulunan Kraliçe ikinci Elizabeth’in taç giyme töreniydi. Olayın filminde, nakledici görkemin bir ritüeli şimdiye kadar bu tür görkemlerin kaçınılmaz sonu olan unutulmaktan korunmuştu ve projektörlerin ışığında edebi bir parlaklıkla çağdaş ve gelecekteki izleyicilerin zevki için saklanmıştı…

…Athanasius Kirchner’in keşfi (eğer gerçekten onunsa) başından beri Lanterna Magica (Büyülü Fener) olarak adlandırılmıştı. Ad her yerde makineye son derece uygun biçimde uyarlandı. Makinenin hammaddesi ışıktı, işlenmiş maddesi de karanlıkta beliren renkli görüntüydü. Özgün büyülü fener gösterisini daha da büyülü hale getirmek için Kirchner’in takipçileri gösterilen görüntüye devinim ekleyebilmek için sayısal bir yöntem geliştirdiler. Kromatropik saydamlar vardı, iki boyalı cam disk aksi yönlerde hareket edecek şekilde yapılmıştı, böylece sürekli değişen üç boyutlu şekillerin etkileyici bir taklidi ortaya çıkıyordu, kendiliğinden veya uyuşturucu, oruç ya da elektronik flaşla görülen, şimdiye kadar görsel deneyim yaşayan herkesin gördüğü şekiller. Daha sonra “eriyen görüntüler” vardı, izleyici günlük bilincin öte bölgesinde kesintisiz devam eden metamorfozdan haberdar eden görüntüler. Bir sahnenin fark edilmeden diğerine geçebilmesi için perdeye birbirine uyan görüntüler gönderen iki büyülü fener kullanılıyordu. Her fenere bir kapak yapılmıştı, bu öyle ayarlanmıştı ki ışıklardan biri yavaşça karartıldığında başlangıçta tamamen kapalı olan diğeri açılıyordu. Bu şekilde birinci fenerin verdiği görüntü hissedilmez biçimde ikincisiyle yer değiştiriyordu…

Bir başka araç, görüntülerini yarı şeffaf bir perdeye yansıtan ve diğer ucunda seyircilerin yer aldığı hareketli bir büyülü fenerdi. Fener perdeye yaklaştırıldığında perdedeki görüntü küçülüyor, çekildiğinde ise büyüyordu. Otomatik bir odaklama aleti değişen görüntülerin tüm mesafelerde keskin ve net olmasını sağlıyordu. Fantasmagori sözcüğü bu yeni tür gösterinin kaşiflerince 1802’de ortaya atılmıştı.

            Büyülü fener teknolojisindeki bütün bu gelişmeler Romantik Hareketin şair ve ressamlarıyla aynı çağda gerçekleşti ve beklide onların konu seçimlerinde, ele alışlarında belli etkiler yarattı. Örneğin “Kraliçe Mab” ve “İslam’ın Doğuşu”, “eriyen görüntüler” ve “fantazmogori”lerle doludur. Keats’in sahne ve kişi, iç donanım ve mobilyayla ışığın etkisine dair tanımları karartılmış bir odada beyaz kağıt üzerindeki renkli görüntülerin yoğun ışıklı niteliğine sahiptir. John Martin’in Şeytan ve Belşazar, Cehennem ve Babil ve de Fırtına temsilleri açıkça fener saydamlarından, dramatik biçimde kireç ışığı ile aydınlatılan canlı tablolardan esinlenerek yapılmıştır…”

Bu durum modern zamanlara sinematografik süreçler dahilinde evrilerek gelmiştir.

 

hayal makinası

             1969’da, cut-up metodunun yaratıcısı okült Brion Gysin tarafından,  matematikçi Ian Sommerville’in yardımlarıyla icat edilen rüya makinesi; aynı zamanda optik sinir bağlantısını –REM’i en iyi duruma getiren, insanın yarattığı ilk makinedir.

Geçmişte Nostradamus, kapalı gözkapakları üzerindeki parlak flaşlardan biliniyordu; bi kulenin üstüne tutunuyor ve kahinleri politik duygularına tercüman olan Catherine de Médicis için tahmin ediyordu. Büyük Pierre de kulenin tepesinde aynı şekilde davranan bir cadıydı.

Rüya makinesi fiziksel ve kortikal bir hareketliliğe neden olur ve anlamadaki diğer kapalılıkları çaresizce gizleyen becerili kullanıcılarını geri çevirir.

Aynı sonuçları rahatlamanın merkezinde kullanılan 3 boyutlu gözlüklerle de elde edebiliriz.

Pratik meditasyona geçiş gibi iç konuşmaların durmasına olanak veriyor ve içteki sessizliğe eriştiriyor.

Dikkat: rüya makinesinin kullanımı epilepsi hastalarına tavsiye edilmez; onlarda tıpkı stroboskop, televizyon ve bilgisayarın yaptığı gibi krizlerin artmasına neden olabilir.

             

 

alpha dalgaları ve henri corbin’in ögeleri

Rüya makinesinin etkileri 20.yy’da, Orta Çağın teozofik verilerine yer veren “L’Homme de Lumière dans le soufisme iranien” (İran Sufizminde Aydın İnsan) adlı eserde Henri Corbin tarafından detaylıca açıklanmıştır.

Bu aydınlık görünüm, karmaşık organizma ve vücudun yeniden canlanmasıyla birbirine bağlanır:

“Gelişmesi, renkli görünürlüklerle birlikte ve her biri belirli bir mistik anlama sahip olan aydın insanın fizyolojisi, renklerin genel bir doktriniyle ve rengin aynı deneyimiyle dayanışma halindedir” (s.22)

“Najmodidîn Kobra-Necmeddin Kübra-, sufizmin öğretisine girip dikkatini renk fenomenine adayan ilk kişi olarak görülür. Onun ruhlarındaki renkli görünürlüklerin hallerini bir mistik algılayabilir. Bu renkli ışıklar, onları, mistik düzendeki belirleyici elçilerden tanımlamaya ve ruhsal ilerleme derecesinin anlatımına bağlıdır. İran sufizminin büyük öğreticilerinin kimileri bu Asya merkezli okuldan çıkmışlardır, bunların arasında direk disipliniyle Najm Dâyeh Razï ve onun tarikatını takip eden Alâoddawleh Semnani de yer alır, aynı zamanda renklerin sembolizmdeki değerini ve değişimlerini de içine alan ruhsal kontrol denemelerini ünlü gezilerinde gerçekleştirmişlerdir…

Fiziksel algılar söz konusu değildir;  Najmodidîn Kobra birçok kez bu renkli ışıkları “gözlerimizi kapatarak” gördüğümüz şeyler olduğunu ima etmiştir. Burada algının aurasından çıkan bir şeyden bahsedilmektedir. Fiziksel ve aurasal renkler arasında kuşkusuz yakınlık ve uygunluk bulunur. Bu anlamda fiziksel renkler kendileri kadar bir manevi ve ruhsal uygunluğa sahiptirler; “hangisiyle sembolize edildikleri” aurayı ortaya çıkarır. Açıkça ortalama bir kontrolden tasarruf eden ruhsal bir öğretiye izin veren bu sembolizm ve uygunluk bugün “halüsinatif” olarak adlandırdığımız üstünhisli algıları ayırt eder. Teknik anlamda vizyonel bir kavrayış üzerinde konuşmaya karar vermektir. Onunla örtüşen fenomen ilk ve birinci fenomendir, başka şeylere dönüştürülemez, ayrıca fiziksel bir sesin ve rengin algısı da dönüştürülemez olabilir. Bu vizyonel kavrayışın aracına ve modun çalışma olasılığına göre bu konular yaklaşık olarak “aydın adamın fizyolojisinden” ortaya çıkmıştır.” (sayfa 72, 73)

Artık renklerdeki ruhsal gerçeklikler mistik olanı gösteriyor çünkü artık renkler ve iç vizyon arasındaki senkronizm tespit edildi.” (sayfa 92)

“Renkli fotizmlerin algısıyla üstünhisli olmak aynı zamanda aydının araçları, ‘ilahi aydınlığın parseli’yle aynı zamanda olmaktır. Duyguların her biri ‘üstünhislilik’e dönüşen ya da daha çok fizikte homolog olarak duyumsanan ışığın karmaşık araçları; onu temizleyen ışık olarak görülür. Ayrıca dilde, işitmede ve vesairede de bir ışık vardır. Bu sırada Najmodidîn Kobra’nın belirli görselleştirmelerinin karakteristikleri gibi sonuncular geometrik figür görünümü altında açığa çıkmazlar, hac mistiğinin son safhasında çehreyi gösteren dairelerdir.” (sayfa 93, 94).

Algıdan iç vizyona doğru Henri Corbin bize şunu der: “ Bu algı; üstünhislilik yetenekleri ya da “öngörülü”nün karmaşık fizyolojisinin araçlarıyla gerçekleştirilir. Yedi karmaşık aracı belirleyecek olan Semnani’nin farklılığında Najm Razi bunlardan beşini belirledi: zihin, kalp, ruh, bilinçaltı, aşkın bilinç. Üstünhisli kimseler saf dünyalarını algılarlar. Bunun için de zihni açıkça ortaya çıkartmaktan bahsedeceklerdir (birçok filozof ötesine geçemez); açıkça kalbi (renkli ışıkların değişken vizyonu); açıkça ruhu (aralıksız hallerinde geçmişin ve geleceğin algıları); açıkça bilinçaltını ve aşkın bilinci. Burada “zaman ve boşluğun ötesinde” gösteriyor ki: bir köşede görülen diğer köşede de görülmüştür. Bütün araçlar bir diğerinin karşılığında aracıdır, her biri bir arkadan gelenini dağıtacak ve açacaktır, arkadan geleni onu saf bir form altında kabul edecektir; mistik, kalbin bu yedi derecesinde daha çok gelişecek ve açıklıklar onun için daha da artacaktır.” (sayfa 120). (bu konu üzerinde Türkçede fazla eser bulunmasa da: Muhyiddin ibn Arabi’nin ve Seyyid Hüsetin Nasr’ın ilgili eserlerini inceleyebilirsiniz, ayrıca bkz: Aldoux Huxley, Cennet ve Cehennem)

giriş

 

Hayal makinesi, sanatçı, gezgin ve simyacı olan Brion Gysin tarafından tasarlanmıştır. 20. yy.ın ünü pek duyulmamış ressamlarından biri olup Breston tarafından Gerçeküstücüler camiasından dışlanmıştır. William Broughs’a sözcük oyunlarının yazıdaki kullanımını öğreten ve ona yeni ufuklar açan bir güç olmuştur. Sahip olduğu geniş kültürel sentezler sayesinde Rolling Stones ve özellikle Joujouka Müzik Efendileri grubuna tavsiye ettiği Brian Jones’un dünyasına girmiştir.

Hayal makinesi ağaçların arasından hızla geçerken bilincin farklılaşmış hallerine dalmasına neden olan güneş ışığı titreşimlerinin ruhunda yarattığı tesir üzerine yaptığı gözlemlerinden meydana çıkmıştır. Bu etkilenme iki tarafı ağaçlı yollarda araba kullanan herkes tarafından çok iyi bilinir ve trafik mühendislerinin düz yolların uzun ve geniş kısımlarını düzenlerken eşit aralıklarla dizilmiş ağaçların kullanımı üzerine tekrar tekrar düşünmelerine yol açar. Sizin de bildiğiniz gibi titreyen ışığın insan üzerindeki etkisi oldukça güçlüdür. Bu olay, Kuzey Afrika’da yaşayan kapalı gözlerinin önünde el ve parmaklarını kımıldatıp kafalarını Güneşe doğru eğen kabile insanları için çok tanıdık bir şeydir. İleri teknoloji ürünü beyin-makineleri için şimdiki moda doruklarda olmasına rağmen Brion Gysin ve çalışma arkadaşı Ion Sommerville tarafından geliştirilmiş bu özgün fikir, teknolojinin hızla ilerlediği günümüzde içsel araştırma için kavramsal bir temel oluşturan sevindirici bir pusuladır. Ki bu temel, Güneş ve ağaçlar kadar eskidir. Onun güzelliği basitliğinde bir yaprak kart ve gereksiz bir kayıt aletinden başka bir şeye ihtiyacı olmayan çevreye uyumlu ses yapısında gizlidir.

Hayal Makinasını kullanan pek çok kişi ondan uyuşturucu kullanımı serbest bir “yolculuk” diye söz ederken insanın bilinçsiz Rüya Hali bölgelerine yaptığı İÇ yolculuğunu da vurgulamaktadır. Hayal Makinesi kelimesi kelimesine bu ülkeye giriş için bir Pasaport niteliğindedir ve oraya girerken ne bir gümrük noktası ne polis engeli ne de çiğnenecek kurallar vardır. Sınırları olmayan bir keşif gezisinden ibarettir.

Bütün o büyülü işlem kişinin kendi aletleriyle yapacağı bir üretimdir. Bu Sanat kadar eski bir Hakikattir. Hayal Makinesi Planları kişinin böyle bir işleme bizzat katılımını sağlar -Hayal Makinesini tamamen kendin yapmak. Taslağı çizmek, 78 devirli bir kayıt donamı edinmek ve makineyi kurmaktan oluşan basit işlem sayesinde aktif bir şekilde en eski geleneklerle çalışıyor olacaksınız. Değişen tek şey aletlerdir. Sihirbazlar daima, ellerine gelen her şeyi değerlendirme olanağı veren saksağan yeteneğine sahiptirler. İnsanın okuduğu tüm dogmalar içinde gizem ve gizemcilik gerçekte disiplinlerin en az dogmatik olanıdırlar. Hem içsel olarak hem de dışsal olarak kendinize ait desenler, işaretler eklemek ve -eğer isterseniz- pek çok kültürün çok eski zamanlardan bu yana yararlandığı sayısız yollarla Hayal Makinesini yağlamak da mümkündür.

Hayal Makinesini en iyi şekilde kullanabilmek için makineyi, yüzünüz sütunun ortasına yakın olacak şekilde ve rahatça (dengeli) oturabildiğiniz bir yüksekliğe yerleştirmelisiniz. Müzik çalabilir, fakat sözlü müziklerden kaçının. Kelimeler bizi geri çağıran isimlerdir. Hayal Makinesinin amacı yolculuktur. Başka denemeler makine dönerken ona akustik dahil eder. Kelimelerin bölünüşünü, içine koyduğunuzu geri alamayışınızı dinleyin.

Hayal Makinesi büyük bir olasılıkla gözünüz kapalıyken seyrettiğiniz ilk görsel aygıt. Görmek istediğimiz şey İÇ dünya. Gözlerin kapalı olmasının karanlık demek olduğuna dair genel bir kanıya sahipseniz endişelenmeyin. Hayal Makinesiyle durum öyle değil. Işıktan bir kaleydoskop oluşacak ve yavaşça canlanan kusursuz görüntülere, resimlere dönüşecek ve size kendi hikayenizi, gerçekten var olduğunuzu anlatacak.

Talimatlar basit. Öyleyse gözlerinizi kapatın ve Hayal Makinesinin görsel diyarına girin. Keyifli yolculuklar.

Temple Press

1992

 

 

RAPID EYE dergisinden alınan aşağıdaki yazı Simon Dwyer’in nazik izniyle yeniden basılmıştır.

              Beyin dalgaları, beyin faaliyeti ile birlikte hareket eden anlık elektrik titreşimleri, kesin verilerle ölçülebilir ve electroencephalograph (EEG) yardımıyla çizgisel olarak kaydedilebilir. EEG. kayıtları beyindeki ritmin vuruş sıklığına göre iki gruba ayrıldığını göstermektedir. Bu gruplardan biri olan alfa ya da süzülen ritimler beyin boştayken, kendine bir desen/resim ararken en güçlü durumundadır, bir amaca yönelik düşünce esnasında, gözler açık bir desen/resim üzerinde çalışırken ise en zayıf durumundadır. Güç ve ritim tipleri kişiye göre değişir. Bazı ilkel insanlara ait EEG. kayıtları bizim toplumumuzda yaşayan on yaşındaki bir çocuğunkiyle aynıdır. Değişim yaşla doğru orantılı olarak ortaya çıkar. Alfa ritimleri dört yaşına gelmeden çocuklarda görülmez.

Ion Sommerville ‘Titreşim’

“Bugün Marseilles’e giden bir otobüsün içindeyken renkli görüntüler beni insanüstü son derece duygusal bir taşkınlık içine soktu. İki tarafı ağaçlı geniş bir yolda hızla seğirttik ve ben batan güneşe doğru gözlerimi kapattım. Göz kapaklarımın arkasında aşırı parlak renklerden oluşan ezici bir sağanak patladı: çok boyutlu bir kaleydoskop boşlukta dönüp duruyordu. Zamanın dışına sürüklenmiştim. Sonsuz nicelikteki bir dünyanın içine savrulmuştum. Ağaçların olduğu bölgeden ayrılır ayrılmaz görüntü beklenmedik bir şekilde kayboldu. Bu görüntü de neydi? Bana ne olmuştu?”

 

Brion Gysin’ın Günlüğü’nden bir Bölüm 21.12.1958

Taşımacılık departmanı tüzüğü der ki; otoyol kenarlarına dikilen ağaçlar bir örnek yükseklikte ve uzak mesafelerde yerleştirilmemelidirler. Bunun nedeni; uzun bir süre bu ağaçların arasında yol alan sürücüler konsantrasyonları etkileyebilecek ışık darbeleri ve ses seviyesinde değişimler olduğunu görüyorlar. Ardından uyuklama, mide bulantısı ve ‘otoyol çılgınlığı’ ortaya çıkar. İngiltere ve Amerika’da elektronik flaş ışıklarının ve yüksek titreşimli ses seviyelerinin insanoğlu üzerindeki etkisini araştıran bazı testler yapılmış. Şimdi bu araştırmanın kalabalıkların kontrol altına alındığı alanlardaki bazı güvenlik ajansları tarafından kullanıma sunulduğu doğrudur. Yaklaşık olarak dört kişide birinin sara nöbeti geçirmesine neden olabilecek sistemlerin geliştirildiğine inanılıyor –gösteri yapan yığınları şaşırtıp dağıtmak için gerekli olandan daha fazlası.

15 Şubat 1960 yılında Grey Walters’ın ‘Yaşayan Beyin’ adlı kitabından o sıralar fazlasıyla etkilenen Ion Sommerville Brion Gysin’a bir mektup yazar. “Basit bir titreşim makinesi yaptım. Ona gözlerin kapalıyken bakıyorsun ve titreşim göz kapaklarının üzerinde oynuyor. Gözlerin önünde belli bir düzlem üzerinde duran kaleydoskop renklerinin eşliğinde görüntüler beliriyor ve  yavaş yavaş daha karmaşık ve güzel olmaya başlıyorlar. Bir süre sonra görüntüler sürekli gözlerimin arkasındaydılar ve etrafımda oluşan sınırsız desenlerle birlikte o manzaranın tam ortasındaydım. Belli bir süre içimde, uzaya özgü, neredeyse dayanılmaz bir hareketlilik hissi doğdu fakat bunu sona erdirmeye değerdi, çünkü olay durduğunda Yeryüzünden yukarıya doğru yükselmiş, evreni saran bir görkem ateşi içindeydim. Daha sonra etrafımdaki dünyayı kavrayışımın gözle görülür bir şekilde arttığını fark ettim. Sürüklenme ve yorgunluğun bütün tanımları yok oldu…”

Gysin, Sommerville’in “Titreşim Makinesi”ne dair son tarifini takip ederek kendininkini yapmak için işe koyuldu. Makinenin içine kendi ‘titreşim’ deneyimlerinden elde ettiği biçimlerden yararlanarak ortaya koyduğu bir resimle kaplı bir silindir ekledi (Gerçekten de Gysin’in son resmi onun makine önünde tecrübe ettiği görüntülerden ortaya çıkmıştı) O zaman Gysin şöyle yazmıştı: “Belki de titreşim uygulamalı ruh bilimin geçerli bir aracı olduğunu kanıtlıyordur: bazıları görür bazıları görmez. Açık gözle görülebilen desen/resimleriyle HAYAL MAKİNESİ insanın görmesine neden olur. Bir sönüp bir yanan desenin yükselip alçalan unsurları özgün ‘sinemanın’ gelişmesini destekler, izleyici için müthiş bir haz verici ve muhtemelen öğretici olur.

‘Sanat nedir? Renk nedir? Görüntü nedir? İnsan Hayal Makinesinin ışığında eski ve modern soyut sanatı gözleri kapalıyken gördüğü zaman bu eski sorular yeni cevaplar gerektirir.’

 

 

sanat tarihinde, gizem ve bilim tarihinde, yeryüzü tarihinde sadece bir nesne gözler kapalı olarak görüntülenebilmiştir: hayal makinası

Hayal Makineleri ‘modern’ resim ve heykelde kinetik buluşu bir sonuca getirmiştir. Hayal Makinesi yeni bir çağ ve yeni bir görüş alanı açmıştır… İçsel Görüntü

Bir Hayal Makinesine bakın, derine bakın. İşte, insan beyninin psikolojisinde var olan esas düzeni GÖRÜYOR olacaksınız aslında. Sizin beyniniz. Kaos üzerine yüklenen düzen. Cisim üzerine yüklenen hayat. Tarih ve Gizem.

“Bir Hayal Makinesine gözleriniz kapalı yaklaştığınız zaman artık sanatçı siz olursunuz. Hayal Makinesinin görmeniz için dürttüğü şey sizinkidir…kendinizsinizdir. Kafanızın içinde aniden dönüp durduğunu gördüğünüz parlak içsel görüntüler kendi beyin faaliyetiniz tarafından üretilirler. Bu göz kamaştıran ışıklar ve ilahi renkler taşıyan imgeler ilk defa gözünüze ilişmiyor olabilir. Hayal Makineleri bunları sadece içine bakmayı tercih ettiğiniz sürece sağlar. Belki de gördüğünüz şey kendi hesaplanamaz hazinenizden daha önce tecrübe ettiklerinizden daha geniş bir görüntü, normal olarak ortaya çıkmış bütün insanlıkla paylaştığımız ‘Jung Öğretisi’ne ait semboller deposudur. Sanatçı ve zanaatçılar çağlar boyunca bu depodan faydalanarak sanatın unsurlarını resmetmişlerdir. İmgelerin hızla değişimi esnasında çarpıları, yıldızları, ışık halkalarını hemen tanırsınız… eski Kolombiya dokumacılığında ve İslam kilimlerindeki desenler gibi… seramik çinilerin üzerindeki tekrarlanan desenler… tüm zamanların nakış işlemeleri… soyut sanatın hızla alçalıp yükselen seri imgeleri… palet bıçağı ile yayılmış taze boyanın sonsuz açılımları gibi görünen ne varsa…

Brion Gysin

Hayal Makinesinden çıkan görüntüler genelde hızlı ve gittikçe hızlanan soyut desenler dizisidir. Bu hız kazanan imgelerin aktarımını, insan yüzlerinin açıkça algılanması takip eder. İnsani biçimler ve yüksek derecede renklendirilmiş olayların açık yasaları ya da Gysin’ın tanımladığı gibi ‘sahte olaylar’ zaman ve boşluk içinde gerçekleşirler.

“Renkleri hayal eder misiniz?”

 

Bill Nelson

Hayal Makinesi gerçekten böyle bir şey. Bir Hayal Makinesi. Kendisini onun, yarı halüsinasyon halindeyken ortaya çıkan parlak ışığına doğru tutan tanıdığım biri, yabancıların, mağara resimlerinin ve çocukların olduğu başka bir gezegeni ziyaret ettiğinden, ciddi anlamda bahsettiğini biliyorum. Bazı insanlar türlü türlü kabuslar gördüklerini söylüyorlardı. Fakat bunlar Makine ile beraber tecrübe edilen tüm düşler gibi gözlerin açılması ile beraber aniden sona eriyordu. “Bir Hayal Makinesine nasıl bakarsanız bakın kısa bir süre içinde kendinizle ilgili daha geniş bilgi edineceksiniz, kendi görüntünüzün sınırlarına ulaşacak ve o güne kadar kendinizle ilgili bilemediğiniz bir hazinenin kavrayışını canlandıracaksınız.”

Brion Gysin

Elektronik alanında bir dev olan Philips de dahil pek çok büyük şirket Gysin ve Sommerville’in son derece etkileyici bir şekilde hiçbir şey kullanmadan icat ettikleri makinenin patentini almak için Gysin’a yakınlaştılar. “Onlara makinenin insanları ayık tuttuğunu söylediğim zaman…” diye anlatır Gysin, “tüm ilgilerini kaybettiler. Sadece insanları uyutan makineler ve ilaçlarla ilgileniyorlardı”

Eğer Hayal Makinesi gerçekse, alışkanlık yaratmıyorsa ve ilaç kullanmadan uçuşu sağlayabilen dönen, basit bir rüya kutusu ise neden yerel bölgenizdeki dükkanlarda mevcut değil? Cevap çok açık. Financial Times’a bir göz atın. Dünyanın en büyük şirketlerinin kimyasal devler olduğunu göreceksiniz: I.C.I., Bayer, Hoffmann La Roche.  G.P.’nize (doktorunuza) gidin ve ona hasta olduğunuzu söyleyin. Size ne verecek? İlaç. Her günkü önemsiz gerçeklikten kurtulmak için bir yol aradığınızda size ne sunulacak? İlaç.  İnsanlara sadece bir Hayal Makinesi, bir pikap ve ara sıra kullanılacak bir ampul satabilirsiniz. İlaçlara bağımlı dünyamızda ilaçlar ve onların yardımcı aletleri (ki ben pek çok doktoru bu aletlerin en önemli parçası olarak kabul ediyorum) çok fazla paraya mal oluyor.

Bir Hayal Makinesini nasıl elde edebilirsiniz? Tek ihtiyacınız olan şey silindir şeklinde metal bir form. Fakat kendi makinenizi kendiniz de yapabilirsiniz.

Artık her şey serbest, her şey güvenli, her şey yasal ve gerçekten işe yarıyor.

Şemalar

Olası bir Dream machine yapacağınız zaman en makulu internetten yardım almak, tecrübeyle sabittir, özellikle yahoogroups Dreammachine bu konuda inanılmaz destekçi, oraya yazıp rahatlıkla “beceremedim ben bunu yapmasını, yardım edermisiniz?” diyebilirsiniz.

ª Bu başlık adı altında kullanılan Huxley metinleri yazarın “cennet ve cehennem” eserinin ardına koyduğu “ekler” bölümünden ve “cennet ve cehennem” faslından alınmıştır. Metinlerde Mehmet Fehmi İmre’nin İmge Yayınlarından yayınladığı birinci baskısının Türkçeleri baz alınırken orijinal eserle de karşılaştırılmıştır. Bkz; Algı Kapıları – Cennet . Cehennem, İmge Kitapevi Yayınları, Türkçesi: Mehmet Fehmi İmre. Bkz;  The Doors of Perception and Heaven and Hell Aldous Huxley Harper Perennial Modern Classics; Reissue edition (May 4, 2004)

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s